Zimem Defteri Geleneği: İyiliği Ramazan’dan Tüm Yıla Yaymak

Zimem Defteri Geleneği: İyiliği Ramazan’dan Tüm Yıla Yaymak – Ramazan ayının o kuşatıcı, kalpleri yumuşatan ikliminden henüz çıktık. Son haftalarda sosyal medya akışlarımızda, mahalle bakkallarına gidip veresiye defterlerini kapatan güzel insanların videolarına sıkça rastladık. Gönülleri fetheden bu dayanışma ruhu, iyiliğin ne kadar bulaşıcı olduğunu hepimize bir kez daha gösterdi. Peki, bizi biz yapan ve günümüzde dijital çağın imkânlarıyla yeniden hayat bulan bu ince düşüncenin kökeni nereye dayanıyor?

Zimem Defteri Geleneği Nedir? Osmanlı’dan Günümüze Bir İyilik Mirası

Osmanlı gelenekleri arasında yardımlaşmanın en zarif yollarından biri olan Zimem Defteri (veresiye defteri) uygulaması, “sağ elin verdiğini sol elin görmemesi” inancıyla şekillenmiştir. Eskiden hali vakti yerinde olanlar, özellikle Ramazan aylarında tebdil-i kıyafet (kıyafet değiştirerek) hiç tanımadıkları mahallelere gider, bakkal veya manavlara girerek Zimem defterinden rastgele sayfalar seçer ve “Silin bu borçları, Allah kabul etsin” diyerek hesapları kapatırlardı. Ne borcu ödeyen kimin borcunu kapattığını bilir, ne de borçlu kimin ona yardım ettiğini öğrenirdi. Bugün askıda ekmek ya da askıda fatura gibi uygulamalarla devam eden bu anonim iyilik, kibirden uzak, saf bir dayanışma örneğidir.

Mahalle Kültürü ve Sokağın Gerçekliği

Bu geleneğin dijital çağda bile böylesine güçlü bir şekilde yaşatılması, içimizi ısıtan bir umut ışığı. İyiliğin dalga dalga yayılması, şüphesiz daha fazla kalbe ilham veriyor. Ancak şehrin çarkları dönmeye devam ederken, her gün adımladığımız sokaklarda, selamlaştığımız komşularımız arasında görünmez yükler taşıyan insanlar var. Arka sokaktaki o mütevazı bakkalın veresiye defteri, aslında mahalle kültürümüzün ve dayanışma haritamızın ta kendisidir. Ve o harita, ne yazık ki bayram sabahı güneş doğduğunda ortadan kaybolmuyor.

Ramazan Yardımlaşmasını Tüm Yıla Yaymak

En büyük temennimiz, yürekleri ferahlatan bu güzelliğin sadece bir aya mahsus kalmaması, o ilhamın tüm yıla yayılmasıdır. Ramazan ayında yeşerttiğimiz bu muazzam yardımlaşma ruhunu, yılın kalan on bir ayına da taşımak tamamen bizim elimizde. İhtiyaç sahibinin derdine omuz vermek, yoksulluğu sadece takvim yapraklarının belirli günlerinde hatırlanan bir mesele olmaktan çıkarıp, hayatımızın doğal bir akışı haline getirebiliriz. Zimem defterini satın alıp yırtmak, o eski mahalle kültürünün, “komşusu açken tok yatamayan” o eşsiz vicdanın günümüzdeki en somut yansımasıdır.

Gelin, Ramazan yardımlaşması ile hatırladığımız bu ince ruhu, kalıcı bir yaşam biçimine dönüştürelim. İyilik, sokağın gerçeğine her gün dokunabildiğinde asıl hakikatine kavuşur. Bu güzel geleneği büyüterek devam ettirelim ki, dayanışmanın o iyileştirici perdesi sokağımızda hiç kapanmasın.

Mustafa ŞAHİN