Lastik Basıncı Ne Olmalı? Yakıt ve Güvenlik

Hafta sonu gezmesine çıkmadan önce bir benzinliğe uğradınız, yakıtı aldınız, sıra geldi lastiklere. Hava saatinin başına yanaştınız ama kafada o deli soru: “Acaba benim arabanın lastik basıncı ne olmalı?” Çoğumuz o an ya yanımızdaki pompaciya sorarız, ya da “Abi hepsine 32 bas geç” diyen o şehir efsanesine inanırız. Hatta bazıları var ki, lastiğe ayağıyla bir tekme atar, “Taş gibi, havası iyi” der ve yoluna devam eder. İşte bu “anam babam usulü” kontrol yöntemleri, aslında hem can güvenliğimizi tehlikeye atıyor hem de cebimizdeki parayı sessiz sedasız çalıyor.

Otomobil, yerle teması sadece dört tane avuç içi büyüklüğündeki kauçuk parçasıyla sağlayan bir makinedir. O temas yüzeyi ne kadar sağlıklıysa, siz de o kadar güvendesiniz demektir. Bugün, lastik basıncının sadece bir “hava basma” işi olmadığını; fren mesafesinden viraj güvenliğine, yakıt tüketiminden konfora kadar hayatımızı nasıl etkilediğini en ince detayına kadar konuşacağız.

“32 Bas Geç” Efsanesi ve Gerçekler

Öncelikle şu ezberi bozalım: Her arabaya, her lastiğe 32 PSI (basınç birimi) basılmaz. Küçük bir şehir içi arabasıyla, ağzına kadar yüklenmiş bir aile arabasının veya bir ticari aracın ihtiyaç duyduğu hava basıncı aynı olamaz.

Lastiğin içindeki hava, arabayı taşıyan asıl güçtür. Lastik sadece o havayı tutan bir kılıftır. Eğer basınç düşükse, lastik yanlardan salar, yere daha fazla yayılır. Bu durum sürtünmeyi artırır. Sürtünme artarsa motor arabayı yürütmek için daha fazla güç harcar ve yakıt tüketimi fırlar. Tam tersi, eğer basınç çok yüksekse, lastik balon gibi şişer ve sadece orta kısmı yere değer. Bu sefer de yol tutuş azalır, fren mesafesi uzar ve araba pinpon topu gibi sekmeye başlar. İdeal olan, üreticinin belirlediği o “altın oran”ı bulmaktır.

Doğru Basınç Değeri Nerede Yazar? (Lastiğin Üzerinde Değil!)

En sık yapılan hata, lastiğin yanağında yazan “Max. Press” (Maksimum Basınç) değerine bakmaktır. O değer, lastiğin patlamadan dayanabileceği en yüksek sınırdır, basmanız gereken değer değildir!

Arabanızın ideal lastik basıncı, mühendisler tarafından hesaplanmış ve aracınızın bir yerine gizlenmiştir. Şu üç yere mutlaka bakın:

1. Şoför Kapısı Direği: Kapıyı açtığınızda kilit mekanizmasının olduğu direkte veya kapı eşiğinde bir etiket göreceksiniz.
2. Benzin Depo Kapağı: Kapağın iç kısmında yazar (Genellikle Alman grubu araçlarda).
3. Kullanım Kılavuzu: Torpido gözünde duran o kalın kitapçık.

Bu etikette genellikle iki farklı senaryo görürsünüz: “Boş araç” ve “Yüklü araç”. Eğer tek başınıza işe gidip geliyorsanız düşük değeri, ailecek bavullarla tatile gidiyorsanız yüksek değeri basmalısınız.

PSI ve Bar Arasındaki Karışıklık

Hava saatlerinin bazısında “PSI” yazar, bazısında “Bar”. Bizim ülkemizde genelde PSI (30, 32, 34 gibi) kullanılır. Ama etikette “2.2 Bar” yazıyorsa ne yapacaksınız? Çok basit bir matematik: 1 Bar = 14.5 PSI. Yani etikette 2.2 Bar yazıyorsa; 2.2 x 14.5 = 31.9 (Yuvarlak hesap 32 PSI) basmanız gerekir.

Lastik Basıncının Cüzdana Etkisi: Gizli Yakıt Hırsızı

Lastik basıncınızın olması gerekenden sadece 3-4 PSI düşük olması, yakıt tüketiminizi %5 oranında artırabilir. Günümüz yakıt fiyatlarını düşündüğünüzde, bu ciddi bir rakamdır. Ayda 2000 TL yakıt alıyorsanız, sırf havası inik lastik yüzünden 100 TL’yi sokağa atıyorsunuz demektir. Senede 1200 TL eder! Sadece hava saatindeki tuşa basarak bu parayı cebinizde tutabilirsiniz.

Düşük basınç aynı zamanda lastiğin ömrünü de yer. Lastik, yanaklardan aşınmaya başlar ve ısınır. Aşırı ısınan lastik, otobanda giderken “güm” diye patlama riski en yüksek olan lastiktir.

Kışın ve Yazın Hava Basıncı Değişir mi?

Fizik kuralı: Hava soğuyunca büzüşür, ısınınca genleşir. Kışın hava sıcaklığı her 10 derece düştüğünde, lastik basıncınız kendiliğinden 1-2 PSI düşer. Bu yüzden kışa girerken lastik havalarını mutlaka kontrol etmeli ve eksilen havayı tamamlamalısınız. Yazın ise uzun yolda lastikler ısındığı için basınç artar. Mola verdiğinizde lastikleri ölçüp “Aaa basınç çok yükselmiş” diyerek sakın havasını indirmeyin! Lastik soğuduğunda o basınç normale dönecektir. Sıcak lastiğin havası indirilmez.

Hava Basarken Dikkat Edilmesi Gereken Püf Noktalar

1. Soğukken Ölçün: Lastik basıncı en doğru, araba en az 2-3 saattir park halindeyken veya sabah ilk çalıştırdığınızda (1-2 km gitmeden) ölçülür. Lastik ısındıktan sonra ölçerseniz, gösterge olduğundan yüksek gösterir.
2. Sibop Kapakları: O minik siyah kapaklar sadece süs değildir. Sibobun içine toz ve çamur girmesini, dolayısıyla hava kaçırmasını önler. Kaybettiyseniz mutlaka yenisini takın.
3. Hava Saatlerine Güvenmeyin: Benzinliklerdeki hava saatleri yüzlerce kişi tarafından kullanıldığı için kalibrasyonu bozuk olabilir. Torpido gözünüzde 100-200 liralık küçük bir “kalem tipi” veya “dijital” basınç ölçer bulundurmak en garantisidir. Önce kendiniz ölçün, sonra hava basın.

Nitrojen Basmak İşe Yarar mı?

Lastikçilerde “Abi nitrojen basalım, ömürlük olsun” teklifini duymuşsunuzdur. Normal havanın içinde zaten %78 oranında nitrojen vardır. Saf nitrojen basmanın avantajı, molekülleri daha büyük olduğu için lastiğin daha geç hava kaçırmasıdır. Ayrıca lastik daha az ısınır. Yarış arabası kullanmıyorsanız veya sürekli uzun yol yapmıyorsanız, şehir içi kullanımda nitrojen şart değildir. Ama “Ben ayda bir hava kontrolüyle uğraşmak istemiyorum” derseniz, cüzi bir ücretle bastırabilirsiniz. Zararı yok, faydası (konfor ve basınç koruma) vardır.

Sonuç: İki Dakikalık Hayat Sigortası

Arabanızın lastik basıncını kontrol etmek, benzinlikte sadece 2 dakikanızı alır. Ama bu 2 dakika, yağmurlu bir havada virajı güvenle dönmenizi, ani bir frende önünüzdeki araca çarpmadan durabilmenizi sağlar. Bu Cumartesi, arabanıza bir iyilik yapın. O etiketi bulun, doğru değeri öğrenin ve lastiklerinize hak ettiği havayı verin. Unutmayın, yolla aranızdaki tek bağ o lastiklerdir.

Derinlik.net