Evden Çıkarken Depozito Yanmasın: Kira Depozitosu İadesi Hakkında Bilmeniz Gerekenler

Taşınma sürecinde kiracıların en büyük mağduriyetlerinden biri olan Kira Depozitosu İadesi, çoğu zaman yasal hakların tam olarak bilinmemesi nedeniyle bir krize dönüşmektedir. Taşınma süreci, hem fiziksel hem de zihinsel olarak oldukça yorucu bir dönemdir. Nakliye firmasıyla anlaşmak, yeni evin temizliği, elektrik-su aboneliklerinin taşınması derken, sürecin en can sıkıcı kısmı genellikle “eski ev sahibiyle yapılan final hesaplaşması” olur. Eve taşınırken “güvence bedeli” adı altında ödediğiniz o yüklü miktar, evden çıkarken çoğu zaman bir tartışma konusuna dönüşür. Ev sahipleri, evin “ilk günkü gibi” sıfır hatayla teslim edilmesini beklerken, kiracılar yıllarca kullandıkları evdeki doğal eskimelerin bedelini ödemek istemezler.

Pek çok kiracı, taşınma telaşı ve yorgunluğu içinde “lanet olsun, yeter ki kurtulayım” diyerek hakkı olan paradan vazgeçme eğilimindedir. Oysa Türk Borçlar Kanunu ve Yargıtay’ın yerleşik içtihatları, depozito konusunda kiracıyı koruyan oldukça net çizgilere sahiptir. Peki, depozitonuzun haksız yere kesilmemesi için haklarınız nelerdir? Hangi masraflar sizden kesilebilir, hangileri “olağan yıpranma” sayılır?

1. “Olağan Yıpranma” Kavramını İyi Anlayın

Kiracı ve ev sahibi arasındaki en büyük anlaşmazlık noktası burasıdır: Evi ne kadar temiz ve hasarsız bırakmalısınız? Hukuk sistemimiz, bir malın kiralanmasının temel amacının “kullanmak” olduğunu, kullanılan her şeyin de zamanla ve kullanıma bağlı olarak eskiyeceğini kabul eder. Buna hukuk terminolojisinde “olağan yıpranma” denir.

Kiracı, evi sözleşmeye uygun olarak, özenle kullanmış olsa bile zamanla bazı deformasyonlar kaçınılmazdır. Örneğin; duvar boyalarının renginin güneşten solması, eşyaların arkasında kalan duvar bölümlerinde iz oluşması, parkelerin üzerinde yürümekten kaynaklı kılcal çizikler, kapı kollarının zamanla gevşemesi veya makul sayıdaki tablo asmak için açılan küçük çivi delikleri… Yargıtay kararlarına göre bu tür durumlar, “hayatın olağan akışı” ve “olağan kullanım” kapsamındadır. Yani kiracı, evi hor kullanmamışsa, bu tür eskimelerden sorumlu tutulamaz ve bu gerekçelerle depozitosundan kesinti yapılamaz. Ev sahibi, mülkünün zamanla eskimesi riskini zaten aldığı kira bedeli ile karşılamış sayılır.

Ancak sınır nerede başlar? Eğer duvarlarda çocukların kalemle çizdiği büyük lekeler varsa, kapılarda yumruk izi veya kırıklar bulunuyorsa, parkelerde su basması sonucu kabarmalar oluşmuşsa, mutfak dolapları yanmışsa; bunlar “olağan yıpranma” değil, “kötü kullanım” (hor kullanma) olarak değerlendirilir. Bu durumda ev sahibi, hasarın onarım bedelini depozitodan düşme hakkına sahiptir.

2. Boya Badana Parası Depozitodan Düşülür Mü?

En sık sorulan ve en çok kavga çıkan konulardan biri: “Ev sahibi çıkarken boya parası istiyor, ödemek zorunda mıyım?” Bu sorunun cevabı tamamen imzaladığınız kira sözleşmesinde gizlidir.

Eğer sözleşmenizde “Kiralanan boyalı ve temiz teslim edilmiştir, tahliye edilirken de boyalı ve temiz olarak teslim edilecektir” şeklinde özel ve açık bir madde varsa, kiracı evi boyatmak veya boya bedelini ödemek zorundadır. İmzayı attığınız an bu şartı kabul etmiş sayılırsınız. Ancak sözleşmede böyle özel bir madde yoksa (ki standart kırtasiye sözleşmelerinde genellikle yoktur) ve duvarlarda yukarıda bahsettiğimiz gibi sadece zamanla oluşan kirlenmeler varsa, Yargıtay “boya badana masrafının olağan kullanım dahilinde olduğunu ve mülk sahibine ait olduğunu” belirtir. Yani ev sahibi, sırf yeni kiracıya evi temiz vermek istiyor diye boya masrafını eski kiracının depozitosundan kesemez.

3. Kombi ve Demirbaş Eşyaların Durumu

Kiralanan evle birlikte teslim edilen kombi, klima, ankastre fırın gibi demirbaşların bozulması durumunda da kural “kullanıcı hatası” olup olmadığıdır. Cihazlar da ev gibi zamanla eskir ve ömrünü tamamlar.

Eğer kombiniz, siz hiçbir fiziksel darbe uygulamadığınız halde, sadece içindeki bir elektronik parçanın eskimesi nedeniyle arızalanırsa, bu tamir masrafı mülk sahibine aittir. Kiracıdan veya depozitodan kesilemez. Ancak burada kiracının “bakım yükümlülüğü” devreye girer. Kiracı, kullandığı cihazların periyodik bakımlarını (örneğin yıllık kombi petek temizliği ve bakımı) yaptırmakla yükümlüdür. Eğer kombi, bakımsızlıktan dolayı tıkanıp bozulduysa, sorumluluk kiracıya geçer.

4. Depozitonun Değer Kaybı: Enflasyon Karşısında Erime

Yıllar önce eve girerken 5.000 TL depozito verdiğinizi düşünün. O gün o parayla belki 300 Dolar veya yarım altın alınıyordu. Bugün evden çıkarken aynı 5.000 TL’yi geri aldığınızda, paranın alım gücü kuş olup uçmuş, belki bir market alışverişine bile yetmiyor. Bu, kiracılar için büyük bir mağduriyettir ve aslında yasal bir çözümü vardır.

Türk Borçlar Kanunu’nun 342. maddesi, güvence bedelinin (depozito), kiracı ve ev sahibinin ortak rızasıyla bir bankada açılacak “vadeli tasarruf hesabına” yatırılması gerektiğini söyler. Para burada nemalanır (faiz getirisi eklenir). Çıkarken de kiracı, parayı faiziyle birlikte geri alır, böylece değer kaybı önlenmiş olur. Ayrıca bankadaki bu para, iki tarafın onayı olmadan veya kesinleşmiş bir icra takibi/mahkeme kararı olmadan çekilemez. Maalesef Türkiye’de bu kurala uyulma oranı çok düşüktür ve depozitolar genellikle elden veya şahsi hesaba gönderilerek enflasyon karşısında eritilmektedir. Yine de bu bilgiyi bilmek, ev sahibiyle pazarlık yaparken elinizi güçlendirir.

5. Ev Sahibi Depozitoyu Vermezse Ne Yapmalı?

Anahtarı teslim ettiniz, eve hasar vermediniz, aidat ve fatura borcunuz yok ama ev sahibi “Hele bir faturalar gelsin bakarız” diyerek sizi oyalıyor veya telefonlarınıza çıkmıyor. Bu durumda ne yapmalısınız?

Kanunen ev sahibi, kira sözleşmesi sona erdikten sonra makul bir süre içinde (genellikle 3 ay içinde, eğer bir dava açmamışsa) depozitoyu iade etmek zorundadır. İade etmezse, kiracı “İlamsız İcra Takibi” başlatabilir. Ev sahibi bu takibe itiraz ederse süreç durur ancak bu sefer “İtirazın İptali Davası” açılır ve haksız çıkan taraf %20 icra inkar tazminatı ödemek zorunda kalır. Ayrıca yeni düzenlemeyle kira uyuşmazlıklarında dava açmadan önce “Arabuluculuk” şartı getirilmiştir. Bu yöntem, mahkemeden çok daha hızlı ve az masraflı bir çözüm yoludur.

Sonuç:

Depozito iadesi sürecinde elinizin güçlü olması için en önemli adım, eve girerken attığınız adımdır. Evi teslim alırken her odanın, demirbaşların, parkelerin ve varsa mevcut kusurların detaylı fotoğrafını çekin. Bu görselleri bir tutanakla ev sahibine ileterek durumu kayıt altına alın. Aynı özeni evden çıkarken de gösterin. Unutmayın, hukukta “söz uçar, yazı kalır”.

Derinlik.net