Mavi Karbon Nedir? Ormanlardan Daha Güçlü Karbon Yutakları

Mavi Karbon Nedir? Ormanlardan Daha Güçlü Karbon Yutakları – İklim değişikliğiyle mücadele denildiğinde aklımıza gelen ilk görüntü genellikle gür yapraklı, devasa ağaçlarla kaplı Amazon yağmur ormanlarıdır. “Dünyanın akciğerleri” metaforuyla büyüdük. Ağaç dikmenin dünyayı kurtaracak tek eylem olduğuna inandırıldık. Elbette ağaçlar hayati öneme sahip; ancak bilimsel veriler bize atmosferi temizleme konusunda karadaki ormanlardan çok daha güçlü, çok daha hızlı ve verimli bir kahramanın varlığını işaret ediyor: Okyanuslar.

Daha spesifik olmak gerekirse; kıyı şeridindeki o bulanık, çamurlu ve bazen kötü kokan bataklıklar ile suyun altındaki çayırlar. Bilim dünyası buna Mavi Karbon diyor. Peki, gezegenin termostatını dengeleyen bu mavi karbon nedir ve neden ona muhtacız?

Suyun Altındaki Görünmez Depo

Karbon döngüsü basittir: Bitkiler atmosferden karbondioksiti (CO2) alır, büyümek için kullanır ve oksijen verir. Ancak karadaki bir ağaç öldüğünde ve çürüdüğünde, bünyesinde tuttuğu karbonun büyük kısmını tekrar atmosfere salar.

Okyanus ekosistemlerinde ise süreç farklı işler. Mangrov ormanları, tuzcul bataklıklar ve deniz çayırları (Posidonia oceanica), karbonu sadece yapraklarında veya gövdelerinde tutmaz. Asıl büyü, köklerinin altındaki toprakta gerçekleşir. Bu bitkiler, yakaladıkları karbonu oksijensiz (anaerobik) deniz tabanı çamuruna gömerler. Oksijen olmadığı için çürüme çok yavaştır ve karbon, yüzyıllar değil, binlerce yıl boyunca orada hapsolur.

Veriler Ne Söylüyor? (Orman vs. Okyanus)

Burası işin renginin değiştiği yerdir. Birleşmiş Milletler ve IUCN raporlarına göre; mavi karbon ekosistemleri, karadaki tropikal ormanlara kıyasla 10 kat daha hızlı karbon yakalar ve birim alanda 3 ila 5 kat daha fazla karbon depolar.

Dünya okyanus tabanının sadece %0.2’sini kaplamalarına rağmen, okyanus tortularındaki toplam karbonun %50’sinden fazlasını bu kıyı bitkileri tutar. Yani, küçük bir deniz çayırı alanı, devasa bir ormandan daha etkili bir “karbon süpürgesi” görevi görür.

Akdeniz’in Hazinesi: Posidonia Oceanica

Türkiye için bu konu ekstra önem taşıyor. Akdeniz ve Ege kıyılarımızda, halk arasında “erişte” veya “yosun” denilip geçilen, bazen plajı kirletiyor diye toplanıp atılan Posidonia oceanica (Deniz Eriştesi), aslında endemik bir mavi karbon deposudur. Bu çayırlar, erozyonu önler, suyu filtreler ve balıklar için bir kreş görevi görürken, aynı zamanda devasa miktarda karbonu hapseder. Bir Posidonia çayırını yok etmek, bir termik santral açmak kadar zarar vericidir.

Saatli Bomba: Kıyı Tahribatı

Mavi karbonun bir de karanlık yüzü vardır. Bu ekosistemleri otel inşaatı, liman yapımı veya dip taraması (trol avcılığı) ile tahrip ettiğimizde, sadece karbon emilimini durdurmuş olmayız. Aynı zamanda, binlerce yıldır çamurun altında hapsolmuş olan o devasa karbon stokunu serbest bırakırız.

Bilim insanları buna “karbon bombası” diyor. Korunduğunda en büyük müttefikimiz olan bu alanlar, bozulduğunda en büyük düşmanımıza dönüşüyor. Şu anda kıyı ekosistemlerinin yok olma hızı, yağmur ormanlarının yok olma hızından 4 kat daha yüksek.

Sonuç: Bakış Açımızı Değiştirmeliyiz

İklim krizini sadece teknolojiyle (elektrikli araçlar, karbon yakalama tesisleri) çözemeyiz. Doğa, 3.8 milyar yıllık Ar-Ge çalışmasıyla bize en verimli teknolojiyi zaten sunmuş durumda. Mavi karbon nedir sorusunu anlamak, deniz kenarında yürürken gördüğünüz o yosunlu alanlara “temizlenmesi gereken kir” gözüyle değil, “korunması gereken hazine” gözüyle bakmaktır. Gezegenin nefes almasını istiyorsak, ciğerlerimizi sadece karada değil, suyun altında da aramalıyız.

Mavi Karbon Nedir?

Derinlik.net