Musluğu Açarken İki Kere Düşünün: Türkiye Su Krizi Kapıda mı, Yoksa Çoktan İçeri mi Girdi?

Yıllardır coğrafya derslerinde, haber bültenlerinde hep aynı cümleyi duyduk: “Türkiye, üç tarafı denizlerle çevrili, su kaynakları bol bir ülkedir.” Bu ezber, musluğu her açtığımızda suyun sonsuza dek akacağı yanılgısını da beraberinde getirdi. Ancak son dönemde yayınlanan raporlar, kuruyan göller ve barajlardan gelen alarm sesleri, bu rahatlığın artık son bulması gerektiğini gösteriyor. Derinlik.net olarak verileri incelediğimizde karşılaştığımız tablo, durumun ciddiyetini gözler önüne seriyor: Türkiye su krizi kapıda beklemiyor, aslında çoktan antreden içeri girmiş durumda.

Mevsim normallerinin üzerinde seyreden sıcaklıklar ve değişen yağış rejimleri, sadece baraj doluluk oranlarını etkilemekle kalmıyor; tarımdan sanayiye, şehir yaşamından ekosisteme kadar hayatın her alanında kırmızı alarmların yanmasına neden oluyor. Peki, gerçekten su fakiri olma yolunda mı ilerliyoruz? Veriler bize ne söylüyor?

Türkiye Su Krizi ve “Su Stresi” Gerçeği

Bir ülkenin su zengini sayılabilmesi için uluslararası kriterlere göre kişi başına düşen yıllık kullanılabilir su miktarının 8.000 metreküpün üzerinde olması gerekiyor. Türkiye’de ise bu rakam Devlet Su İşleri (DSİ) verilerine göre şu an yaklaşık 1.313 metreküp seviyelerinde. Bu veri, Türkiye’nin sanılanın aksine “su zengini” değil, teknik tabirle “su stresi çeken” bir ülke olduğunu kanıtlıyor.

Daha endişe verici olan projeksiyon ise yakın geleceğe dair. Nüfus artışı ve iklim değişikliğinin etkileriyle birlikte, 2030 yılına gelindiğinde bu rakamın 1.000 metreküpün altına düşmesi bekleniyor. Eğer bu senaryo gerçekleşirse, Türkiye resmen “su fakiri” ülkeler kategorisine girmiş olacak. Yani tehlike torunlarımız için değil, bizzat bugünün yetişkinleri ve gençleri için geçerli.

Tarlada Yapılan Hatalar: Vahşi Sulama Sorunu

Su tüketimi denince akla hemen evlerdeki musluklar, duş süreleri veya halı yıkayan komşular geliyor. Elbette bireysel tasarruf hayati önem taşıyor ancak büyük resme bakıldığında asıl kaçağın tarım sektöründe olduğu görülüyor. Türkiye’de tüketilen toplam suyun yaklaşık %74’ü tarımsal sulamada kullanılıyor. Bu oran dünya ortalamasının üzerinde. Sorun ise tarım yapılmasında değil, sulama yöntemlerinde yatıyor.

Hala birçok bölgede “vahşi sulama” denilen, tarlayı adeta göle çeviren geleneksel yöntemler kullanılıyor. Bu yöntem hem toprağın tuzlanarak verimsizleşmesine neden oluyor hem de su kaynaklarının hızla tükenmesine yol açıyor. Özellikle Konya Ovası gibi suyun kıt olduğu bölgelerde, yer altı sularının bilinçsizce çekilmesi sonucu oluşan devasa obruklar, doğanın insan hatasına verdiği en sert tepkilerden biri olarak karşımıza çıkıyor. İklim Kanunu ile ilgili daha önceki analizimizde de belirttiğimiz gibi, devletin bu konuda atacağı yasal adımlar ve modern sulama teşvikleri, krizin derinleşmemesi için tek çıkış yolu olarak görünüyor.

Görünmeyen Tehlike: Sanal Su Ayak İzi

Tüketim alışkanlıklarımız da su krizini tetikleyen unsurların başında geliyor. Sadece içtiğimiz veya kullandığımız suyu değil, “sanal su”yu da tüketiyoruz. Sanal su, bir ürünün üretim aşamasından soframıza veya dolabımıza gelene kadar harcanan toplam su miktarını ifade ediyor. Örneğin; tek bir pamuklu tişörtün üretimi için harcanan su miktarı yaklaşık 2.700 litre. Bir fincan kahve için ise 140 litre su harcanıyor.

Tüketim çılgınlığı arttıkça, dolaylı yoldan su kaynakları üzerindeki baskı da artıyor. İhtiyaç fazlası her alışveriş, aslında doğadan çalınan tonlarca su anlamına geliyor. Bu bilinçle hareket etmek, en az musluğu kapatmak kadar büyük bir tasarruf potansiyeli taşıyor.

Şehirleşme ve Betonlaşmanın Bedeli

Büyükşehirlerdeki su sorunu ise sadece yağış azlığıyla açıklanamaz. Betonlaşan şehirler, yağan yağmurun toprakla buluşmasını ve yer altı sularını beslemesini engelliyor. Yağmur suları asfalt üzerinden akıp kanalizasyona karışıyor ve kirlenerek denizlere dökülüyor. Dünyada giderek yaygınlaşan “Sünger Şehir” (Sponge City) konsepti, şehirlerin yağmur suyunu emip depolayacak şekilde tasarlanmasını öngörüyor. Türkiye’nin de acilen dere yataklarını imara açmak yerine, suyu yöneten şehir planlamalarına geçmesi gerekiyor.

Sonuç olarak; su krizi uzak bir ihtimal değil, yaşanan bir süreç. Teknoloji, arıtma sistemleri ve deniz suyunun tatlı suya dönüştürülmesi gibi çözümler masada olsa da, en etkili yöntem elimizdeki kaynağı korumaktan geçiyor.

Konuyla ilgili daha detaylı verilere ve kuraklık haritalarına TEMA Vakfı Su Raporu üzerinden ulaşabilir, durumun ciddiyetini verilerle inceleyebilirsiniz. Su, faturası ödenen bir hizmet değil, yaşamın ta kendisidir.