Tsundoku Nedir? Okunmamış Kitapların Gücü

Tsundoku nedir sorusu, Japonca kökenli naif bir kelimenin ötesinde, her kitap severin kalbinin derinliklerinde hissettiği o tatlı ama suçluluk dolu melankolinin adıdır. Bir kitapçıya girdiğinizde kendinizi kaybediyor, raflar arasında gezerken elinizdeki poşetleri dolduruyor, ancak eve geldiğinizde o kitapları okumak yerine “sırası gelince okunacaklar” yığınının üzerine bırakıyorsanız, siz de bu sendromdan mustaripsiniz demektir. Ancak hemen endişelenmeyin; bu bir hastalık, bir israf veya bir tembellik göstergesi değildir. Aksine, Tsundoku, bilgiye duyulan derin saygının ve öğrenme açlığının en somut kanıtıdır.

Kelime kökenine indiğimizde, Japonca “tsunde-oku” (bir şeyleri yığmak ve oradan ayrılmak) ve “dokusho” (kitap okumak) kelimelerinin birleşiminden oluştuğunu görürüz. Batı dillerinde tam karşılığı olmayan bu kavram, “kitap satın alıp, onları okumadan üst üste yığma eylemi” olarak tanımlanır. Ancak Tsundoku, sadece bir istifçilik (Bibliyomani) değildir. İstifçi, nesneye sahip olmak ister; Tsundoku sahibi ise o kitabın içindeki “potansiyel bilgiye” ve “gelecekteki kendisine” yatırım yapar.

Nassim Taleb ve “Anti-Kütüphane” Kavramı

Okunmamış kitaplarla barışmanın en felsefi yolu, ünlü düşünür Nassim Nicholas Taleb’in “Siyah Kuğu” kitabında bahsettiği “Anti-Kütüphane” (Anti-Library) kavramını anlamaktan geçer. Taleb, bu kavramı açıklarken efsanevi yazar ve akademisyen Umberto Eco’nun devasa kütüphanesinden örnek verir.

Eco’nun evinde 30.000’den fazla kitap vardı. Ziyaretçiler genellikle bu muazzam koleksiyonu görünce şaşkınlıkla sorarlardı: “Vay canına, Sayın Eco, bunların hepsini okudunuz mu?” Eco’nun cevabı ise genellikle ziyaretçinin entelektüel seviyesine göre değişirdi. Ancak asıl mesele şuydu: Eco’nun kütüphanesi, okuduğu kitaplardan (bildiklerinden) değil, henüz okumadığı kitaplardan (bilmediklerinden) güç alıyordu.

Taleb’e göre, okuduğunuz kitaplar, zaten bildiğiniz şeylerdir. Onlar artık sizin bir parçanızdır, fethedilmiş topraklardır. Ancak okunmamış kitaplar, “henüz bilmediğiniz” şeyleri temsil eder. Kütüphanenizde duran ve size tepeden bakan o okunmamış ciltler, size sürekli olarak şunu hatırlatır: “Daha öğrenecek çok şey var.” Bu, insana “entelektüel tevazu” kazandırır. Okunmamış kitaplar, cehaletimizin sessiz bekçileridir ve bizi sürekli araştırmaya, merak etmeye teşvik eder. Dolayısıyla Tsundoku, bir eksiklik değil, bir araştırma aracıdır.

Satın Aldığımız Şey Kitap mı, Yoksa Zaman mı?

Psikolojik açıdan bakıldığında, Tsundoku’nun ardında yatan bir diğer neden, “gelecekteki benlik” (ideal self) algısıdır. Zor bir felsefe kitabı, kalın bir klasik roman veya karmaşık bir bilim kitabı satın aldığımızda, aslında sadece kağıt ve mürekkep satın almayız. O kitabı okuyacak zamanı, o kitabı anlayacak zekayı ve o kitabı bitirdiğinde dönüşeceğimiz “daha donanımlı insanı” satın alırız.

Kitapçıdaki o an, bir umut anıdır. “Bir gün bu kitabı okuyacağım ve Rus Edebiyatı hakkında derinlemesine bilgi sahibi olacağım” hayalini kurarız. Ancak eve gelip günlük hayatın koşturmacası (iş, yemek, sosyal medya) araya girdiğinde, o ideal benlik hayali rafa kalkar. Kitap masanın üzerinde durmaya devam eder.

Yazar Jessica Stillman, bu durumu şöyle özetler: “Okunmamış kitaplar, gerçekleştiremediğimiz potansiyelimizin bir anıtıdır.” Bu yüzden onlara bakmak bazen hüzün verir. Çünkü zamanımız sınırlı, ancak okunacak kitaplar sonsuzdur. Tsundoku, bu acı gerçeği kabullenmenin bir yoludur. Kütüphanemiz, zamanın sonsuzluğu karşısındaki çaresizliğimizin ve aynı zamanda direnişimizin sembolüdür.

Bibliyomani ile Arasındaki İnce Çizgi

Tsundoku’yu patolojik bir durum olan “Bibliyomani”den ayırmak gerekir. Bibliyomani, kitaplara karşı duyulan obsesif bir takıntıdır; kişi kitabın içeriğiyle ilgilenmez, sadece fiziksel nesneye sahip olmak, onu biriktirmek ve saklamak ister. Hatta bazen aynı kitabın farklı baskılarını alıp paketini bile açmadan saklar.

Tsundoku’da ise niyet her zaman okumaktır. O kitap oraya “okunmak üzere” konmuştur. Belki o an değil, belki bu yıl değil ama bir gün… Tsundoku sahibi, kitaplarıyla duygusal bir bağ kurar. Onların sırtlarını okşar, yerlerini değiştirir, bazen rastgele bir sayfasını açıp okur ve geri koyar. O yığınlar, evdeki dekorasyonun bir parçası değil, ev sahibinin zihninin bir uzantısıdır.

Japon Estetiği ve Dağınıklığın Güzelliği

Japon kültüründe “Wabi-Sabi” (kusurluluğun güzelliği) anlayışı vardır. Tsundoku da bu estetiğin bir parçası sayılabilir. Yerde, komodinin üzerinde veya masada gelişigüzel yığılmış kitap kuleleri, steril ve mükemmel düzenlenmiş bir evden daha “yaşanmış” ve “samimi” bir his verir. O kitap kuleleri, evin içinde yaşayan bir zeka olduğunun kanıtıdır.

Dijital çağda, Kindle veya tabletlerde binlerce e-kitap biriktirmek mümkündür ama bu asla fiziksel Tsundoku’nun yerini tutmaz. Çünkü dijital dosyalar gözden kaybolur, unutulur. Ancak yatağınızın başucunda duran o kule, fiziksel varlığıyla sizinle konuşur. Sizi taciz eder, davet eder, bazen suçlar ama asla yalnız bırakmaz.

Sonuç: Suçluluk Duymayı Bırakın

Eğer sizin de evinizde okumaya ömrünüzün yetmeyeceği kadar çok kitap varsa, kendinizi kötü hissetmeyin. O kitaplar, sizin entelektüel merakınızın sınırlarının ne kadar geniş olduğunu gösterir. Okunmuş bir kitap, bitmiş bir ilişkidir. Okunmamış bir kitap ise her an başlayabilecek heyecanlı bir maceradır.

Taleb’in dediği gibi, kütüphaneniz sizin egonuzu değil, merakınızı beslemelidir. Bırakın o kitaplar yığılsın. Bırakın masanızın üzeri kaotik bir bilgi denizi olsun. Çünkü okunmamış kitaplarla dolu bir evde yaşamak, sürekli “henüz bilmediğim ne çok şey var” diyebilen, öğrenmeye açık ve mütevazı bir ruhla yaşamaktır. Tsundoku, entelektüel bir umuttur ve umut, insanı hayatta tutan en güçlü duygudur.

Derinlik.net