Kadınlarda demir eksikliği belirtileri: Yorgunluk, saç dökülmesi ve çarpıntının görmezden gelinen nedeni

Kadınlarda demir eksikliği belirtileri, çoğu zaman yoğun tempo ve strese bağlandığı için yıllarca fark edilmeyen ama yaşam kalitesini derinden sarsan bir tabloya dönüşebiliyor. Uzmanlar; özellikle doğurganlık çağındaki kadınlarda yorgunluk, saç dökülmesi, çarpıntı, nefes nefese kalma ve tırnak kırılması gibi şikayetlerin, “karakter özelliği” ya da “sadece stres” diye geçiştirilmemesi gerektiğini vurguluyor.

Neden kadınlarda bu kadar yaygın?

Kadınlarda demir eksikliğinin bu denli sık görülmesinin temelinde, kadın bedenine özgü biyolojik döngüler ve yaşam evreleri yatıyor. Uzmanlara göre:

• Adet döngüsü: Düzenli menstruasyon, her ay belirli miktarda kan ve dolayısıyla demir kaybı anlamına geliyor. Aşırı ve uzun süren adet kanamaları, demir depolarının erkeklere kıyasla çok daha hızlı tükenmesine neden oluyor.
• Gebelik ve emzirme: Hamilelikte bebeğin gelişimi, plasenta ve annenin artan kan hacmi için demir ihtiyacı ciddi biçimde yükseliyor; doğum sonrası emzirme dönemi de bu depoları daha da zorluyor.
• Beslenme ve emilim: Kırmızı et tüketiminin az olması, bitkisel kaynaklı demirin daha zor emilmesi, üstüne bir de çay-kahve tüketiminin fazla olması günlük demir alımını yetersiz hale getirebiliyor.
• Tiroid ve hormonal dalgalanmalar: Özellikle hipotiroidi gibi tiroid sorunları ve östrojen–progesteron dengesizlikleri, hem demir metabolizmasını hem de adet kanamalarını etkileyerek demir kaybını hızlandırabiliyor.
• Bağırsak emilim bozuklukları: Çölyak hastalığı, kronik gastrit, H. pylori enfeksiyonu ve uzun süreli mide asidi baskılayıcı ilaç kullanımı, iyi beslenmeye rağmen demir emilimini belirgin şekilde azaltabiliyor.

Uzmanlar bu yüzden “Her düşük demir, sadece kötü beslenmenin sonucu değildir; emilim bozuklukları ve kronik kayıplar da en az diyet kadar önemlidir.” uyarısını yapıyor.

Kadınlarda demir eksikliği belirtileri: Normal değil, sinyal

Demir eksikliğinin en sık görülen belirtileri arasında, özellikle kadınlarda sıkça duyulan ama “normal” sanılan şikayetler öne çıkıyor:

• Sürekli yorgunluk, halsizlik, sabah zor uyanma
• Soluk cilt, soğuk el ve ayaklar
• Saç dökülmesi ve saçlarda seyrelme
• Tırnak kırılması, incelme
• Nefes nefese kalma, merdiven çıkarken çabuk yorulma
• Çarpıntı, huzursuzluk, anksiyete benzeri duygular
• Baş dönmesi, baş ağrısı, konsantrasyon güçlüğü, unutkanlık

Bu belirtiler; iş yoğunluğu, çocuk bakımı, stres ya da “hassas kişilik” gibi gerekçelerle açıklansa da, birçok merkez bu tablonun demir eksikliğinin en tipik yansımaları olduğuna dikkat çekiyor.

Ferritin gerçeği: “Demir normal” demek yetmiyor

Demir eksiklği değerlendirilirken yalnızca serum demirine bakmak çoğu zaman yeterli değil; çünkü depolardaki demiri gösteren ferritin düşük olduğu halde, serum demiri normal sınırlarda çıkabiliyor.

​Uzmanlar, özellikle kadınlarda ferritinin 30 ng/mL’nin altına düşmesinin kronik yorgunluk, saç dökülmesi ve performans kaybıyla yakın ilişkili olduğuna dikkat çekiyor. Bu nedenle sürekli yorgunluk şikayeti olan bireylerde, hemoglobin ve demirle birlikte ferritin düzeyinin de mutlaka değerlendirilmesi öneriliyor.

Tedavi ve beslenme: Sadece diyetle geçmez

Demir eksikliği tanısı, basit kan tahlilleriyle konuluyor; tedavi ise eksikliğin düzeyi ve altta yatan nedene göre planlanıyor.

• Hafif ve orta derecede eksiklikte en sık tercih edilen yöntem, ağızdan demir preparatları; emilimi artırmak için C vitaminiyle birlikte kullanılması ve çay-kahvenin öğünlerden ayrı tüketilmesi öneriliyor.
• Emilim bozukluğu, çok düşük ferritin değerleri ya da ağızdan tedaviye yanıt alınamayan durumlarda ise doktor kontrolünde damar içi demir tedavisi gündeme gelebiliyor.

Beslenme, tedavinin yerini tutmasa da süreci önemli ölçüde destekliyor. Demir eksikliği olanların:

• Kırmızı et ve sakatat (özellikle karaciğer)
• Yumurta
• Baklagiller (mercimek, nohut, kuru fasulye)
• Koyu yeşil yapraklı sebzeler
• Kuru meyveler (kuru üzüm, kuru kayısı)
• Pekmez

gibi demir açısından zengin gıdalara düzenli olarak yer vermesi öneriliyor. Çay, kahve ve süt ürünlerinin demir içeren öğünlerle birlikte değil, aralıklı tüketilmesi emilim açısından kritik görülüyor.

Uzmanların ortak uyarısı net: “Demir eksikliği tedavi edilmedikçe, hiçbir diyet, vitamin takviyesi veya ‘enerji artırıcı’ yaşam tarzı değişikliğinin etkisi kalıcı olmaz.”

​Derinlik.net